Nguồn gốc và phong tục cần biết trong tiết thanh minh 

Tiết thanh minh là một trong những phong tụ đã có từ ngàn đời của người dân Việt trong dịp đầu năm. Đây là khoảng thời gian để mọi người cùng nhau hướng về cội nguồn, tưởng nhớ những người thân đã mất. Vậy phong tục tiết thanh minh có những gì, lễ cúng cần chuẩn bị ra sao, hãy cùng Mộc Việt tìm hiểu qua những thông tin sau nhé. 

Nguồn gốc tiết thanh minh  

Thanh minh mặc dù không phải là tết lớn, nhưng lại là ngày mang ý nghĩa quan trọng đối với người dân Việt. Đây được xem là ngày giỗ tổ chung của một đại gia đình để tất cả con cháu có dịp tụ hợp hướng về nguồn cội, báo hiếu ông bà cha mẹ.

Trong Tiết Thanh minh mọi người trong gia đình, họ hàng sẽ quây quần lại bên nhau và cùng bàn bạc về công việc dọn dẹp mộ của người đã khuất như thế nào cũng như chuẩn bị mâm lễ cúng để mang lên mộ cúng…

Trong “nhị thập tứ khí” thanh minh thuộc tiết thứ năm và đã được người dân phương Đông xem là một lễ tiết hàng năm. Thông thường Tiết Thanh Minh đến sau lập xuân khoảng 45 ngày. 

Theo lịch truyền thống Tiết Thanh Minh sẽ rơi vào khoảng thời gian ngày mùng 4 hoặc mùng 5 của tháng 4 cho đến ngày 20 hoặc 21 tháng 4 dương lịch. Bắt đầu từ ngày mùng 4, mọi người có thể lên kế hoạch cùng nhau tảo mộ và du xuân. Phong tục truyền thống dân gian này đã có từ lâu đời, là lúc để con cháu nhớ về cội nguồn, khi tổ chức tảo mộ, nhiều gia đình thường làm bánh trôi bánh chay.

Khoảng thời gian trong tiết thanh minh là lúc khí trời trở nên trong sáng, thanh khiết nhất và bầu trời cũng rất quang đãng, mát mẻ. Do đó, ông bà xưa thường chọn thời điểm này để dọn dẹp, cắt cỏ, đắp đất lên mộ (tảo mộ). Sau khoảng thời gian này thời tiết sẽ chuyển sang ấm dần và mưa nhiều hơn, từ đó cây cỏ trên mộ cũng mọc tốt hơn, có thể làm cho mộ bị sụt lở nên phải cắt cỏ và đắp thêm đất lên mộ.

Tết Thanh Minh là ngày nào trong năm 2024?

Ngày tết Thanh Minh không có ngày cố định và được quy ước là ngày đầu tiên trong tiết Thanh Minh. Tiết Thanh Minh sẽ bắt đầu sau ngày Lập Xuân khoảng 45 ngày và sau ngày Đông là 105 ngày, nên thường rơi vào khoảng ngày 04/04 hoặc ngày 05/04 và kết thúc khoảng ngày 20/04 hoặc 21/04 (tính theo lịch dương), kéo dài trong khoảng 15 – 16 ngày.

Vì vậy, theo cách tính trên, tết Thanh Minh trong năm 2024 sẽ rơi vào ngày 04/04/2024 dương lịch, nhằm ngày 26/02/2024 âm lịch, các bạn đừng bỏ lỡ nhé!

Mâm cúng Tiết Thanh Minh

Vào dịp tiết thanh minh mọi người sẽ đi chợ mua đồ chuẩn bị mâm cúng, tùy vào phong tục của mỗi gia đình mà mâm cúng có sự khác nhau. Tuy nhiên, chỉ cần chuẩn bị một mâm cơm với các món đơn giản để mời ông bà tổ tiên và cả nhà cùng nhau ăn uống sum vầy, không cần phải quá cầu kỳ hay mở yến tiệc linh đình.

Sắm lễ cúng thanh minh gồm: Mâm cơm cúng gồm xôi, gà, miến xào, canh măng.

Hương, đèn, trầu cau, hoa tươi, trái cây, tiền vàng. 

Cúng Thanh Minh ngoài mộ

Khi làm lễ cúng ở ngoài mộ phần gia chủ cần sắp xếp đồ cúng đầy đủ, trong đó hoa quả, tiền vàng sẽ được đặt chung, đối với lễ mặn phải đặt riêng. Khi thắp nhang, đèn, nên cắm 1 hoặc 3 nén ( lưu ý kiêng kỵ cắm 2 nén), vái 3 lần tỏ lòng thành kính với quan thổ công thổ địa, sau đó mới mời gia tiên về và đọc bài khấn vái Tiết Thanh Minh.

Đợi đến khi hương tàn, tiến hành ra khu mộ của gia đình thắp hương xin phép ông bà cho được dọn dẹp. Sau khi lễ cúng đã hoàn tất, mọi người bắt đầu dọn dẹp và sửa sang phần mộ. Khi tuần hương đã được 2/3 mọi người mới được tạ lễ, hóa vàng, xin lộc rồi ra về.

Cúng Thanh Minh tại gia

Khi cúng Tiết Thanh minh tại nhà gia chủ cần dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, nhất là bàn thờ gia tiên. Mâm cỗ phải được chuẩn bị sẵn ở nhà để thắp hương cúng sau khi lễ cúng Tiết Thanh Minh tại mộ hoàn tất. Gia chủ thắp hương khấn vái như những tục cúng ông bà gia tiên. Khi làm lễ cúng cần phải thành tâm, luôn giữ thái độ trang trọng để thể hiện lòng thành kính của con cháu với ông bà tổ tiên.

>>> Xem thêm: 36 mẫu bàn thờ gia tiên đẹp mẫu mới năm 2024.

Một số điều kiêng kỵ khi cúng Tiết Thanh Minh 

Theo quan niệm dân gian, khi cúng Tiết Thanh Minh không cần phải chuẩn bị mâm cao cỗ đầy nhưng phải lưu ý một số điều kiêng kỵ dưới đây. 

• Khi đi tảo mộ nên chọn con đường rộng rãi, thoáng đãng và có nhiều người qua lại. Không nên đến nơi hoang vu, hẻo lánh, cây cỏ rậm rạp. 
• Người bị phong hàn thấp khớp, phụ nữ đang có thai, đang đến kỳ kinh nguyệt không nên đi tảo mộ. Vì nghĩa trang là nơi có nhiều âm khí sẽ gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. 
• Khi đi qua phần mộ của người khác cần tránh làm đổ đồ cúng hay giẫm đạp lên mộ. Đặc biệt không chỉ trỏ hay đọc tên trên bia mộ của những người đã khuất. Nếu đi cùng trẻ nhỏ nên chú ý nhắc nhở về điều này. 
• Dù là ngày tụ họp của gia đình nhưng khi tảo mộ không nên chụp ảnh kỷ niệm ở nghĩa trang, bởi đây là điều kiêng kỵ cần tránh. 
• Trước khi dọn dẹp, làm cỏ trên phần mộ cần thắp hương để xin phép ông bà tổ tiên. 
• Sau khi cúng Tiết Thanh Minh gia đình chỉ nên tụ họp ăn uống vui vẻ, không nên tổ chức tiệc tùng khoa trương. 

Vậy là Bàn Thờ Mộc Việt đã gửi đến bạn đọc những thông tin có liên quan đến phong tục thờ cúng dịp Tiết Thanh Minh. Hy vọng sẽ giúp các bạn có thêm kiến thức hữu ích để chuẩn bị mâm lễ cúng và thực hiện các phong tục trong dịp Thanh Minh thật đầy đủ. Chúc các bạn một năm tài lộc, bình an.